ìàøùéá êåðéçä úåãìåúì
ìáá éðåàâ úôå÷úá

àðøùè .é .ù ø"ã

â"ôøú ïåéñ ïñéð ,äôå÷úä
â"ôøú ìåìà-æåîú äôå÷úäå

ã ÷ìç â ÷ìç á ÷ìç à ÷ìç

:ïëåú
àåáî .1
êåðéçä úãåòú .2
íòä ïééð÷ ãåîìúä úà úåùòì :êåðéçä úøèî    
êåðéçä úéìëú    
øôñä-úéá ìéâì åòéâäù ãò íéðè÷á ìåôéèä .3
úñðëä úéáá äìéî úéøá    
íéðè÷ä êåðéçá áàäå íàä    
ùù ìéâá ãìéä    
øôñä éúá.4
íééîîòä íéøåîä    
ïæçä    
ãåîéìä øëù    
øôñä-úéáá íééîéðôäå íééçäå øãñä    
úòîùîä    
ãåîéìä éðéðò    
äàøåää éëøã    
äàéø÷ä ãåîéì    
íéãåîéìä øãñ    
àø÷îä ãåîéì    
íéàø÷á äîçìîä    
úåàçñåðáå úåøéúñá ÷åñéòä    
éëìáä éåéç    
ïåàâ äéãòñ áø    

íéðåùä êåðéçä éáìù úà øàúî ,ìááá éãåäéä êåðéçä úåãìåú úà ø÷åñ øîàîä :úéöîú
.äàøåää úåòåö÷î úàå

,íéøöîá êåðéç ,äéìèéàá êåðéç ,ïàåø÷á êåðéç ,ìááá êåðéç ,êåðéçä úåøèî :çúôî úåìéî
äãâà ãåîéì ,úéøáò ãåîéì ,úåáéùé

úåøå÷îä ïåîéñ úèéù
;ìñ÷ ãåã 'øì íéðåîã÷ íéðåàâ úåáåùú = ÷"â ;÷ãö éøòù - õ"ù :åììä íéøåö÷å úåáú-éùàøá ùîúùà ïìäì
äãîç = â"ç ;äáåùú éøòù = ú"ù ;éáëøäì "íéðåùàøì ïåøëæ" = éáëøä ;÷éì ñåôã ,íéðåàâä úåáåùú = ì"â
= úåúìàù ;øìéî ìàåéì áøòîå çøæî éðåàâ = î"åîâ ;øìéî ìàåéì íéðåàâä úåáåùúì çúôî - çúôî ;äæåðâ
'øì äìá÷ä øôñ = ã"áàø ;ïééèùðøåáì øéàî-ïáå ïåàâ äéãòñ 'ø ú÷åìçî - ú÷åìçî ;ïåàâ éàçà 'øì úåúìàù
Beitrage = Beitrage;éåìä ÷çöé 'øì "íéðåùàøä úåøåã" = ø"äã ;ñéå ä"àøì åéùåøãå øåã øåã = ã"åãã ;ãåàã ïá íäøáà
. Zur Geschichte d. Leiteratur im genaischen Zeitalter, Dr. S. Eppenstein

àåáî
íäéðá êåðéçá íéãåøè êë-ìë åðéúåáà åéä äëåøàä úéøáòä äéøåèñéää éîé ìë êùîá íà
ãåçééá äðä ,êåðéçä øáã-ìò áåúëì "å÷éôñä" àì ,ïîãéâ ìù åéåèéá éôìù ãò ,íîöò êåðéçå
,(11-7) äðù úåàî òáøàë äëùîðù ,íéðåàâä úôå÷ú .ìáá éðåàâ úôå÷úá ïë øáãä äéä
íéàøåîàä úìåòô ìù íéðùä úåàî ùìù êùîá .äøéáë-àì úéúåøôñ äùåøé ììëá åðì äìéçðä
íéðåàâä ìù úéúåøôñä íúøéöé ìë äæ-úîåòìå ,äøéùò úéùøãî úåøôñå íéãåîìúä éðù åøöåð
ä÷éøôà-ïåôöå äéñà-áøòîáù úåðåù úåìéä÷ì úåçåìùä ,íäéúåáåùúá ÷ø èòîë úîöîåöî
åðéìà åòéâä åììä úåáåùúä íâ ìáà .úåãäéä æà äæëøúä ãåçééá íù øùà ,äôåøéà-íåøãå
åã÷ù àì ,ïèøôì íå÷îä ïàë àìù ,úåðåù úåáéñ éðôî .úåëéàá íâå úåîëá äéå÷ì äøåöá
úîéùøá å÷ã÷ã àì úåáéùéä éúùá .úåøåãì íäéúåáåùú úøàùä ìò íîöòá íéðåàâä
åôéñåäùë ,íîöò éøáã úà íéîòôì íéçëåù íéðåàâä åéäù äîî äàøðë ,øãñä ìò úåáåùúä
åðà ïéà" :äæë äø÷îá áúåë ïåàâ éàä áø .äðåùàøä íúìàù ïééðòá ùåøãìå øå÷çì íéìàåùä
åðàå åðì äàøðù äî íéøîåà åðà ìáà ,ì"æ åðéáà ïåàâ áúëù äî àìå åðáúëù äî íéøëåæ
"íéðåîã÷ íéðåàâ úåáåùú"á íâ ïéò .å ,ä ,ã ,"÷ãö éøòù"] .'åëå "úåùòì éåàø êëù íéøáåñ
íéøåàá úùøåãå ïåàâä ìù äøö÷ä åúáåùúá ú÷ôúñî äìéä÷ä ïéà :ä"ô ïîñ ,ìñø ã"øì
íòá åøàùð íéðåàâä úåáåùú [.äðåùàøä åúáåùú íéúðéá äãáà ïåàâì êà ,íéèøåôî øúåé
øåëîì éãë åà íîöò éëøöì ïúåà íé÷éúòîå íéôñàî åéä øùà ,íééèøô íéùðà éãé-ìò ãåçééá
:åìù êåúá äùåòä íãàë ïäá åùòå ,éèøôä íðéð÷ì úåáåùúä úà åáùç íéãéçéä íúåà .ïúåà
,áéùîä ïåàâä íùå úìàåùä äìéä÷ä íå÷î ,úáåúëä úà åòøâ ,äáåùúä óåâ úà åøö÷ åà åðù
úåøôñäù ,øáãä àåôà àìôé àì äìàë íéàðúá .äæá àöåéëå ,íåéñä úàå äçéúôä úà åìéôä
íéîòôì ùáåùîå ñøåñî åðéãéì òéâäù ä÷ìç íâùå äúåîìùá äøîúùä àì úàæä
òåá÷ì äù÷ù ãò ,íéðåù íéøáçîì íéðåù íéöá÷á úñçéúî úçà äáåùúù ùé .åéúåàçñåðá
.äîåãëå ,äìàùä ïîæ úà ÷åéãá

çåøä úåøöåàî äáøä åãéáàäù ,úåìâä-éìåèìè úåøîìå íéøåîàä íéìåùëîä ìë úåøîì êà
,úåàî 'äå íéôìà êøòá :úåáåùú ìù ïåâä øôñî íéðåù íéöá÷á åðéãéá åéùëò ùé ,éìàøùéä
íééðéáä-éîé úåøôñá íéøæåôîä ,íéðåàâä éøáãî íéøö÷ úåîå÷î-éàøîå úåøòä äîë ãáìî
äìà ìò úåôñåð ,úåáåùú úåàî òáøàå íééôìà êøò ,á"ñ ãö ,åìù çúôî"á äðåî øìéî]
ìë úà úô÷î äøé÷ñ íéø÷åñ åðàùë .[úéøéä÷ä äæéðâä ìù ãåçééá ,úåùãçä úåàéöîä
áåøä .íéðîæä øãñì äúåîëá úîàúî äðéà àéäù ,ìë-íãå÷ íéàåø åðà ,úàæä úåøôñä
åðì ùé ãáì â"äøî ;úåðåàâä ìù úåðåøçàä íéðùä úåàîì ñçéúî úåáåùúä ìù òéøëîä
íøèá ,äîåã÷ä íéðåàâä-úôå÷úá íìåà .äàîì íéæåçà íéòáøàë åðééä ,úåáåùú óìàë
úå÷åçø úåìéä÷ åéä àì ,íéáøòä ïåèìù úçú ìáá íò äéîôñàå úéðåôöä ä÷éøôà åãçàúð
åëøèöä àì ììëá úåáåø÷ä úåìéä÷äå ,úå÷åçø íéúòì àìà íéðåàâä ìà ïäéúåìàùá úåðåô
øîåç ÷ø åðéãéá ùé êëéôì .úåáéùéä éúùá çë-éàá ïäì åéäù éðôî ,áúëá íéðåàâä úåàøåäì
êåúî íéàåø åðà äæ-íò ãçéá .úåðåàâä ìù úåðåùàøä íéðùä-úåàî úåãìåúì ìã éøåèñéä
úåðåùàøä .íòä úìëùäá äáåùç úåîã÷úä úåøçåàîä íò úåîãå÷ä úåáåùúä úàååùä
úåãìåúá-úåðåøçàä ìáà ,íéðåù íéâäðî ïå÷éúå ãåîìúá íéããåá úåîå÷î éùåøôá úåìôèî
,ãçà ïééðòá íéðåù íéðåàâ úåòã úëøòäá ,ãåîìúá åà àø÷îáù úåøéúñá ,ô"òáù äøåúä
íâ ïéò íéìòäì ïéà êà .äáøä áçøúð íéìàåùä ìù íúô÷ùä âåçù ,àåôà äàøð ;äæá àöåéëå
íäéùåøôá íâå íäéúåëìä é÷ñôá íâ ,íðåùìá íâ úèìáúîä ,íîöòá íéðåàâä úåçúôúäî
äôùá íéðåàâä éðåøçà íéùîúùî íéðåùàøä ìù äìåìáä úéîøàä ïåùìä úçú .úåãâàá
ìù äàåô÷ä úåàá øùàî äðåëáå ïééðòá øúåé íé÷éæçî íä äëìäá ,úéáøòä åà úéøáòä
.äìàùä-êøãá àìà ,äèåùôä ïúåòîùîë àì åùøôé úåãâàä úà ,úøåñîä

éðéãá ,úñðëä-úéá úãåáòá :íéøáã äùìùá ãåçééá úå÷ñåò ïä äðä úåáåùúä ïëåúì òâåðù äî
úåîå÷î íéùøôúî ,íéðåù íééúã íéâäðî ãåò ïàë íéøøáúî úàæ ãáìî ;ïé÷éæð éðéãå íéùð
éåöî åðéàù éî .êåðéç éðéðò íäá íéàöåî åðà ìëî úåçô êà ,'åëå 'åëå ãåîìúá äðáää-éù÷
ìò ììë íéçéâùî åéä àì àéää äôå÷úáù ,äøåàëì øáãä åì äàøð úàæä úåøôñä ìöà
÷åîéðä úîàá ìáà .äøåîâ ä÷éúùá èòîë åéìò íéøáåò úåøå÷îä éøäù ,éîîòä øôñä-úéá
ìò úåãéòî íéðåàâä ìà úåçåìùä úåìàùä áåø .êôää ìò ïàë çéëåî "äàãåäë ä÷éúù"
ùé úåéîîòä úåùøãäå úåìéôúä ,íééúãä íéâäðîä ;ãåîìúá úåðåâää íéìàåùä úåòéãé
ïáø-úéá ìù úå÷åðéúå øôñä-éúá íðîà .äøåú-éòãåé ú÷æçá åéä íòä éðåîäù ,íúåòîùîá
ïáåîä øáã øåúá ,ìëì òåãéå íñøåôî øáã øåúá ãéîú ìáà ,úå÷åçø íéîòôì ÷ø íéøëæð
úåøòäå úåð÷ú êåúî íéîòôì úèìåá íéðåàâä éðéòá íééîîòä øôñä-éúá úåáéùç .åéìàî
êåúá åçëù àì ,íéðåàâä éãé-ìò òåá÷ä ,íøçä ìù íåéàä çñåðá ,ìùîì ,ïë .íäìù úåéø÷î
åéìò íéáúåëù äæ åéðá úà ãîìì øåñéàä úà íâ íøçåîä ìéáùá íéøåîçä íéùðåòä øàù
íéæéøëî ÷ø àì ,åúæåæî íéø÷åòå åéúåéöéö íéëúåç ÷ø àì ,ìàøùé ììëî åàéöåäì éãë íøç
íéñéðëî ïéà ÷ø àì ,ïéîñå÷ éøôñ åéøôñå íéìáè åéúåøôå êñð ïéé åðééå íéúåë úô åúôù åéìò
åéðá úà íéãîìî ïéàå ïá åì íéìî ïéà íâ àìà ,'åëå úåùø úøáçì àìå äåöî úøáçì àì åúåà
.(÷éì ñåôã ,íéðåàâä úåáåùú ïéò) úñðëä-úéáá äøåú

åáàùð åðîîù ,éùàø øå÷î øåúá íéðåàâä úåáåùú ìò äìòîì øîàðù äîá ÷ôúñî éðéøä
àåáé éëåðéçä-éúåáøúä ïëøòå úåáåùúä úåäî ìù èøåôî øúåé øåøá ;äæ éøîàîáù úåòéãéä
ìù ïåùàøä éúåøôñä ïåéñðä àéä ,åæ éúãåáòù ,úàæ ìò íâ ãåò øéòà äúò-úòìå .ïìäì ãåò
úà úåöîì ïååëúúù äì øùôà-éà ïëìå ,úàæä äôå÷úá éøáòä êåðéçä úåãìåúá èøåôî ø÷çî
.åúéìëú-ãò ïééðòä

 

êåðéçä úãåòú

íòä ïééð÷ ãåîìúä úà úåùòì :êåðéçä úøèî
äúééä êìéàå äòù äúåàî .éìááä ãåîìúä íúçð äâåäðä äøéôñä éøçà äðù úåàî ùîçë
ìëá úàæ åúãåòú úà íé÷ àåäå ,íòä ìë ïéð÷ì ãåîìúä úà úåùòì éøáòä øôñä-úéá úãåòú
.ìááá øùà éðçåøä æëøîä òåéñá ,äìåâä-úåöøà

:ïåëéúä íéä úåãâ ìò íää íéîéá úæëøúî úåãäéä äúééä ìáá ãáìîù ,ìë-íãå÷ øåëæð
úåìéä÷ úåëìåäå úå÷æçúî ,úåññáúî íéðîæä êùîá ;íéøöîå äéìèéà ,ïåé ,ìàøùé-õøàá
äìà ìë .úôøöå æðëùàá íâ óåñáìå ,ãøôñáå (åùëò ìù ñéðåè úðéãî) ïàåøé÷á úåùãç
.äåù äãîá àìù éô-ìò-óà ,ìáá éðåàâá íééðçåøä ïäéðéðòá úåéåìúå úå÷å÷æ åéä ïìåë úåöøàä
íò äîéìùä ïìåëî úåçô ;ãøôñå ïàåøé÷ :íéáøòä úåðéãî æëøîä ìà åëùîð ìëî øúåé
,øéäæîä äøáòá äøéäéä ìàøùé-õøà - ,ùàøì ìëì äàùðúîä ,ìáá ãöî "ãåáòù"ä
äîå÷î úà äñôú íéøöî ;éðçåø íâå éðéãî øù÷ äøåù÷ äéìèéà äúééä ìàøùé-õøàáå
- é÷ìèéà-éìàøùé-éöøàäå éãøôñ-éìááä - íééðçåøä íéîøæä éðù ïéáù äæä ìãáäá .òöîàá
.úåáåø÷ íéîòôì ïìäì áùçúäì êøèöð

ìò ãåçééá ,êåðéçä ìò úåèòåî úåòéãé ÷ø íéðåàâä-úåøôñá åðì ùé ,äìòîì øîàð øáëù éôë
,àåää ïîæá êåðéçäî âùåî ìá÷ì éãë .íééîîòä øôñä-éúáá ãåîéìä éëøã ìòå éúéáä êåðéçä
éììë éãé-ìò ïää úåøæåôîäå úåéø÷îä úåòéãéä úà íéìùäìå øéàäì ãéîú íéëéøö åðà
úåúëñî"áå íéøçåàîä íéùøãîá ïàë ùîúùäì íéàùø åðà ãåçééáå ,ãåîìúá êåðéçä
åîñøôúðå íééçá åîé÷úðå åîùâúð øáë íää íéîéá .íéðåàâä úôå÷úì íéñçéúîä ,"úåðè÷ä
úåøå÷îä ú÷éúù úøàáúî ãåçééá äæáù ,íééãåîìúä äàøåääå êåðéçä éðéã íå÷î ìëá
.íäéúåãåà-ìò

êåðéçä úéìëú
éðåîä úà ìãâì :éîîòä êåðéçä úéìëú íéðåàâä úôå÷úá íâ äúééä ïë ,ãåîìúä éîéá åîë
øéùëäì íâå úñðëä-úéáá äùøãä úðáäìå äøëä êåúî úåéùòîä úååöîä íåé÷ì íòä
.ïåéìòä éãåîìúä ùøãîä-úéáì íéãéîìú

 

øôñä-úéá ìéâì åòéâäù ãò íéðè÷á ìåôéèä
òøæ"ì åëæùë ãåàî íéøåää åçîù ,ãáì íéøáâä ÷ø èòîë åéä íééúãä íééçä éàùåðù ïåéëî
øáãì õåçðì áùåç ïåàâ éàä áø .úåá÷ð íäì åãìåðùë íéøòèöî åéä ,êôäìå ,"íéùðà
äáåè úáù ,íééçáù ïåéñðä ìò íäì æîøî àåäùë ,äìàë íéììîåà áì ìò íéîåçðú-éøáã
ïåöø éðôì åáì úà òéðëäì íãà áééç ïôåà ìëáù ,óéñåäì øäîî àåä íìåà ;òåøâ ïáî äôéãò
åá äöø ,àá éäé ìàî øùà øáã ìëå ;äøáå äéúåáàì äáåèå ,äø÷é ïáà éäúù úá ùéå" :ä"á÷ä
éè÷ãéãä øåáéçä úà ìåìùì íéèåðä íéø÷åçäî ùé - .â"äøì ä"î] ."äáåèì úàæ íâ :øåîàå
éæéøçìàå àøæò-ïáà äùî 'ø íééúåøôñä íéø÷áîäù ,àåä í÷åîðå ,â"äøî "ìëùä øñåî"
úðù ,"çìùä" ïééò - ,ì÷å èåùô øôñä ïåðâñù éðôî íâå ,íéøøåùîä êåúá åúåà íéøéëæî íðéà
åìëé íéø÷áîä .äð÷ñîä úà íéáééçî íðéà ,éðîåãîë ,åììä íé÷åîðä êà - ,å úøáåç ,1914
ãáìîù éðôî ,èåôùì åðì äù÷ ïåàâä ïåðâñ ìòå ,ììë øøåùî äéä àìù éðôî ,â"äø ìò çåñôì
íé÷åîðì ãåâéðá .÷ôñ-éìá åì úåëééùä ,úåèòåî úåöéìî ÷ø åðì åòéâä "ìëùä øñåî"
úåîéàúî "ìëùä øñåî"á úåòáåîä úåòãä éë ,äãáåòä úà íéòèäì ùé ,åììä íééðåöéçä
äìëùäì úàæ-ìëá äçåðäå ãåîìúä úåéùåà ìò äéåðáä ,ìåãâä ïåàâä ìù åîìåò-úô÷ùäì
.[úéáøòä

ñçéä-úåîéùøå "íéáúë"] íéãìåðä ã÷ôîá åéùëò íâ íé÷ééãî åéä àì ,ãåîìúä úôå÷úá åîë
ìàøùé-úéá áúëáå" :è ,â"é ,ìà÷æçé ìù åéåèéá ïéò .íéðåùàøä åðéúåáà ìöà øáë íéåöî åéä
:"íééçä øôñ" ìò éèñéîä âùåîä ïàëî ."ùçéä øôñ" øëæð ,ä ,æ ,äéîçðáå ,"åáúëé àì
,è"ë ,ä"ë ,à"åîù :"íééçä øåøö" íâå ,æ"è ,è"ì÷ ,è"ë ,è"ñ ,íéìäú ;â"ì á"ì ,á"ì ,úåîù
ïîæ úà ïåøëæì íåùøì íéìéâø åéä íéøåää ìáà .[â ,ã ,äéòùé :"íééçì áåúëä" ïéòî íééåèáå
ùãçì íéîé äòáøà éðá éðåìô ãìåð :ìùîì íéáúåë åéä ;úéøáòá à÷åãå ,÷åéãá íäéðá úãìåä
.[ç"ì 'éñ éáëøä] úéðåìô äðù ïñéð

øåáéãä úôùù éô-ìò-óàå ,éðåéçä äçåëî äáøä úéøáòä äôùá àåää ïîæá ãåò øîúùð ììëá
íéìéëùîä éâåç ìà èàì èàì äøãç ïîæ-øçàìå ,úéîøàä äôùä äìéçúî äúééä íòä áåø ìù
úéîåàìä äôùá ùîúùäî ,ïìäì äàøð ãåòù éôë ,åòðîð àì úàæ-ìëá ,úéáøòä ïåùìä
.íééçá íéðåù íéø÷îá

úñðëä úéáá äìéî úéøá
íù åñéðëäì ,úñðëä-úéá ìà ìéâøä éô-ìò åàéáî åéáà äéä ãìéä úãìåäì éðéîùä íåéá
íä éî ,å÷ãáå åúãéì úøäèá åø÷çù ãò ,åúåà íéìî åéä àì êà ,åðéáà íäøáà ìù åúéøáá
åàéáäå ,ïá äãìéå åðîéä äøáòúðå úéøöåð åúçôù ìò àáù éîá äùòî" äéäå .ìåîðä ìù åéúåáà
,à ,â ,õ"ù] ."àåä éî ïá åðòéãåúù ãò ,åúåà ïéìî ïéàù ,ìä÷ä åì åøîàå ,åìåîì úñðëä úéáì
.[æ"é

íáì-úîéù úà åùéã÷ä øùà ,íéðåàâä úôå÷úì éðééôà âäðî àåä úñðëä-úéáá äìéîä
éøáçî ãçà ìë ééçá éâéâçä ìëå áåùçä ìë úà åá æëøì åìãúùäå úñðëä-úéáá äãåáòì
.ìä÷ä

åéä íùä úøéçáì .(ïãìååä ïîæá íùá åàø÷ð úåá÷ð) âåäðë ,øëæì íù íéàøå÷ åéä äìéîä ïîæá
,â"ô ,àîåé] "àîùá ÷ééã àåä øéàî 'ø"ù ,øôåñî ïë .ìåãâ êøò íéñçéî íéðåùàøä åðéúåáà
íâ æá àì ììëáù ,éúãä âåçä ìáà .['åëå äåä òùø íãà î"ù ,àîùá åúé÷ééã àì éàîà ;á"ò
,äæä ïééðòä ìò ãéô÷ä àì ,ùàø-ãáéëá ïäá ìôèìî òðîð àìå úåðè÷ øúåéä íééçä-úåòôåäì
.íéøåñà åéä íééìéìà úåîù ÷ø ;ìáå÷îä âäðîìå íéøåäì äøéøáä úà øñîå
ééçá òøàù ,áåùç òøåàî äæéàá íéîòôì éåìú íùä øåøéá äéä äîåã÷ä àø÷îä-úôå÷úá
ãçà ïåøëæì íù íéàøå÷ úåéäì å÷æçåä ãåîìúä éîéá ;ïåéøää ïîæá øåáéöä åà äçôùîä
íâ ïë ,ãåîìúä úôå÷úá åîë .íéðåàâä úôå÷úá íâ ,äàøðë ,íéâäåð åéä ïëå ,íéîåã÷ä úåáàä
òéâä ìááá ;íééñøôå íééîøà úåîùá åùîúùä àìà ,íééëðúä úåîùá å÷ôúñä àì åéùëò
,éàîåáà ,éàìéä ,éàðåøèð ,éàä ,àøéøù :åîë ,íééøáò íðéà úåîùä áåøù ,êë-éãéì øáãä
.'åëå àðåä ,ïá÷åò ,àæéâ ,àáéáç

,ãåã ,ïøäà ,äùîë úåîùá àåø÷ì ãåîìúä ïîæá íéâäåð åéä àì äðä ,íééë"ðúä úåîùì òâåðá
êùîá íìåà .åììä úåîùä éàùåð ,íééøåèñéää íéøåáéâì ãåáëä-úàøé êåúî ,äàøðë -
,íäøáà ,ïøäà ,äùî :åîë ,úåîù íéùâôð íéðåàâä ïéá .äæä äöøòää-ùâø ùèùèð íéðîæä
úåîù äîë íéàöîð äìà ãáìî .ãåã :íùä éåöî äìåâä-ùàø úéááå ,äéòùé ,óñåé ,á÷òé ,÷çöé
ãåçééáå ;äîåãëå ,øùáî ,ïåùçð ,íøîò :ïåâë ,íäá ùîúùäì å÷ñô ïîæ-øçàìù ,íééøáò
úåîùä åèìù äéìà äáåø÷ä äéìèéàáå ìàøùé-õøàá .÷ãö-ïäåëå íåìù-øù :úåîùä íéðéðòî
.ãåòå ,ìàéùåç ,øúéáà :ïåâë ,íäá ùîúùäî áåù êë-øçà å÷ñôù úåîù äîë íäîå ,íééøáòä

íéðè÷ä êåðéçá áàäå íàä
éãéá ãåçééá øåñî äéä ,øôñä-úéá ìéâ ãò ,åðééä ,úéùùä íäééç-úðùì ãò úå÷åðéúä êåðéç
øñåî - ,åîà éøåäì åà åéáà éøåäì ,íåúéä øñîéäì êéøö éîì ,ú÷åìçîä úòøëä úà .íàä
áúåë - ,àåä ïë íà" .äîù úëìì äöåø àåäù íå÷îì åúåà íéëéìåî ;åîöòá ãìéì ïåàâä
ìãâ àäé :íéøîåàù ,åîà éáåø÷î åà åéáà éáåø÷î) ïåäðéî ùðéàá ÷åðéúä ìéâøã - ,ïåàâä
àì ,åéáåø÷ úà øéëî ãìéä ïéà íà ìáà ."äéì÷ùéîì éæç àåä ,åá çîùå åúåà øéëîå ,(!åðìöà
äæéà ,øéùò ïäî äæéà ,çåø úçð äéì úéà øéôù éôè éëéä ïðéæç" - ,åîà ãöî àìå åéáà ãöî
- .á"éø 'ñ ,éáëøä] "äéøáåñìå ÷åðéú úàùì úåìåëé íéùð åì ùé ïäî äæéà ,äáçø åúòã ïäî
- äåöîá úåëæì äöåø íäî ãçà ìëù ,ãìéä ìà "íéèèå÷úî"ä íéããöä éðù ñçé ïàë ïééðòî
.íàä úçâùä úçú ãéîú úåøàùð ,éúéá ÷ø àåä ïëåðéç ìëù ,úåãìéä .[åúéá êåúá íåúé ìãâì
äá ìôèì ,äãìéä éøçà øåæçì äøùëåî íàä ÷ø .íéðåàâì àåä ãñåî ãåñé - "íàä ìöà úá"
ïäéáà ãîò ,úåðè÷ úåðá äì ùéå äùøâúðù äùà" êëéôì .úéáä úåãåáòá äìéâøäìå äáéçá
äàø :éì ïéøîåàå éúåà ïéôøçî íãà éðáù àìà ,ãåò àìå ,íéøçà ìöà éúåðá çéðî åðéà :øîàå
ïéàå ,úàùðùë íàä ìöàî åéúåðá úà ìåèéì áàì ïéà - ,'åëå ïäá ãáòúùî ,éðåìô ìöà êéúåðá
ïéãä ïî áééç ùéàä ïéà ïë-éô-ìò-óàå" ;"êëá åúåà ïéôøçî íãà éðáù ,åéúåðòè ìò ïéçéâùî
,æ"ù] "úåá÷ð ïéáå íéøëæ ïéá ,ãáìá ùù éðá åéäéù ãò àìà ,íéðè÷ íäùë åéúåðáå åéðá úà ïåæì
íéðåàâäù ,äãáåòä ãåàî úðéðòî .[à"ò 'ñ ,ùâéî ïáà é"ø úåáåùú íâ ïéòå ;å"î ,ã ,ã
ìò ãéòîä ïéã - ,íéðè÷ä åéðá úà ìëìëì áàä úà áééçîä ,ãåîìúä ïéã úà íéîòôì íéîéòèî
ïéøãäðñä ìù äòåãéä äð÷úä úà íéðåàâä íéùøôî ïë .íòä éðåîä ìù äù÷ éøîåç áöî
;úéøîåçä íú÷ôñä ïééðò ìò àìå äøåú ãåîìú ïééðò ìò - íéðè÷ä åéðáì áàä úáåç ìò àùåàá
äøùò íéúù ãò åðá íò ìâìâî íãà àäéù åðé÷úä àùåàá :(ð óã ,úåáåúë) ÷çöé 'ø øîàã àäå
.[â"ë ,ã ,ã ,õ"ù] .úåðåæîì àìå ,ïðéøîà÷ äøåú ãåîéìì "ìâìâî" éàä - ,äðù

ùù ìéâá ãìéä
ìò áàä ìá÷î äòù äúåàá .íàä ìåôèì êë-ìë ÷å÷æ åðéà áåù ,íéðù ùù ãìéì åàìîù ïåéë
ïéàù íéðééðò - äëàìîä ãåîéìå äøåúä ãåîéì ìéçúî æà éë ,íéðáä-ìåãéâ øòö úà åîöò
.íäá ÷ìç íéùðì

,éìöà ìãâ àäé :úøîåà åúåîçå ,ïá äçéðäå åúùà äúîù ùéà" :ïåàâä úà åìàùùë ïëìå
,äùà àùð áàäå ,íéðù ùù ïáë ïáäå ,éìöà ìãâ àäé :øîåà åéáàå ,éìöà ìãâ àäé :øîåà åéáàå
àéäå úîéé÷ åîà äúééä åìéôàå ,áàä íò ïéãä" :úåèøôá øéáñîå ÷ñåô àåä - "?éî íò ïéãä
øåøâ ïáä ïéàù éôì ,åðìãâéù áàì åúåà ïéâäåð ,íéðù ùùì òéâäù ïåéë ,åðìãâà éðà :úøîåà
àìà ,åîà íàì åúåà ïéðúåð ïéàù ,åîà úåî éøçà ïëù-ìëå .íéðù ùù ãò àìà åîà éøçà
,(!) úåðîåà ãåîéìáå äøåú ãåîìúá íéùðä åòãé äî éë ,úåðîåà åãîìîå äøåú åãîìîù ,åéáàì
òéâäù äæä ïáä êëìä .åììä íéøáãä ìëá ãîåò àåäù àåä áàä àìà ,ïäéúåðá éðá úà åãîìéù
ùåçì ïéàå .åììä úååöîä ìë íéé÷éù éãë ,åéáà ìöà ìãâ àäéù àåä ïéãä ïî ,íéðù ùùì
ãåòá åîà ìöà ìãâ úåéäì ïéãä ïî ïéàå ,(!) äùà ìù àìå ùéà ìù úéáä ø÷éòù ,åéáà úùàì
.[â"ð÷ú 'ñ ,éáëøä] "åðîî æåæì ïéàå ïéãä êëå ,éç åéáà

 

øôñä éúá
úìçúäì íéîåã÷ íéîéá ãåò òá÷ð øáë äæä ìéâä .øôñä-úéá ìà ñðëð íéðù ùùì òéâäù ãìé
åæ úåòéá÷ åðì äòãåð ìáááå ,àìîâ ïá òùåäé ìåãâä ïäëä éãé-ìò ìàøùé-õøàá ,íéãåîéìä
äæä ìéâä äéä íéðåàâä éîéá íâù ,ïàë åðéàø åðàå .åú÷ðéî íùá ééáà [.ð óã ,úåáåúë] éãé-ìò
íéîòôì íéàø÷ð ãåîéìä-ìéâ ìù íéãìéä .äøåúä ãåîìú ïîæ ïéáå úåãìéä ïîæ ïéá ìåáâá
,ê"â åà ;è"ì÷ 'ñ ,â"äø úåáåùú ,çúôî ïéò] "úñðëä-úéá ìù úå÷åðéú" :íéðåàâä úåøôñá
ãé ìò øôñä-úéá íå÷î äéä ,ãåîìúä úôå÷úá åîë ,åéùëò ãåòù ,åðãîìî äæ éåèéá [.ô ïîã
ïéáå øôñä-úéá ïéá øù÷ä ."àúùéðë éá" :úéîøàá åà ,"úñðë-úéá" àø÷ð ïëìå ,úñðëä úéá
,øùåëä íå÷î äúééä åæ äøéã .éúã äéä øôñä-úéá ìù åéôåà ìë éøäù ,éãîì ïáåî úñðëä-úéá
úå÷åðéúä åìëé ïàë ;úñðëä-úéá ïæç íâ àåä ,äøåîä íâ ,àîúñî ,øã ïàë :êåðéçìå ãåîéìì
.íééáîåôä úñðëä-úéá éâäðî ìëá óúúùäì íâå ììôúäì óà

íîöòá íéøåîä å÷éæçäù ,íééèøô øôñ-éúá ãåò åîéé÷úä äìàä íééøåáéöä øôñä-éúá ãáìî
úéá" - åîå÷î íù-ìò àø÷ð äéä éøåáéöä ãåîéìä-úéá íà .úéùôçä úåøçúää øãñ ìò
.øôñä úéá - ,øôñ=ê"ðúä :éãåñéä ãåîéìä ïééðò íù ìò éèøôä àðôìåàä-úéá àø÷ð ,"úñðëä
úòîùîì åà íéðåàâä úòîùîì ,úåéøåáéöäî úåçô àì ,åøñ äìàä úåéèøôä úåìåëñàä íâ
:øôñä-úéá øáãá èéìçî ïåàâ àøéøù áø úà ,ìùîì ,íéàåø åðà ïë .íãé-ìò íéðåîîä íéðééãä
åñéðëäå ïáä úà ìèðå ïáåàø ãîò ,ïá åãéìåäå äçôùå ãáò åì åéä ïáåàø :íúìàùùå"
åúåàù ,åðéàø êë - ,("øôñ"ä-úéá ìù ãåîéìä éðéðò äìà) íéàéáðå äøåú àø÷å ,øôñä-úéáì
:(ä"ë ,úåáåúë) ì"áéø øîàã ,åãîéìù åáø äùò äôé àì ,äðùå àø÷å øôñä-úéáì åñéðëäù ïáä
ìà íéøåî íéðéîæî åéä íéãéîà íéøåä .[è"ë ,å ,â ,õ"ù] "äøåú åãáò úà ãîìéù íãàì øåñà
íéøôñå íéøåî (!) úåãìéì íâå íéãìéì àéöîäì ïåàâ éàä áø õòéî ,äàøðë ,äæ ïáåîá éë ,íúéá
íäì íéùå ,íéøôñ êçåë ìëá íäì äð÷ ,úåðáå íéðá êì ãéìåú íàå" :íáéàá íãåòá íéöåçð
.[ä"î] "íéøåòðî ãîìî

åéúåãøèî éåðô áàä äéäù äòùá ,úåúáùá ìäðì íéìéâø åéä äøåîä íò ïúîäå àùîä úà
ïåàâ éàçà áøå ,úáùá úåðîåà åà äøåú äøåî íò úúìå úàùì øéúä ãåîìúä ïéã ;úåéðåìéçä
åãîììå øôñ åãîìì ÷åðéúä ìò ïéëãùîù" ,äæä ïéãä úà úáùä úùåã÷ ìò åøáãá íéòèî
áàä äéä àì ,åðáì äøúé äáéç êåúîù ,íééçá íéø÷î íâ åéä .[à àúìéàù] "úáùá úåðîåà
:â"äøì äçåìùä úçà äìàùá ïòåèä ìù åéøáãî äàøðë ,åîöòá åãîìî àìà ,åãîìîì åøñåî
.[å"ì÷ 'ñ ,î"åîâ] "øáã ìëá åéìà áåø÷ éúééäå ,äøåú éðãîìîå éúåà áäåà àìà éáà äéä àì"

íééîîòä íéøåîä
íéáåùç åéä íéðåùàøä ;íéðæçå íéøôåñ :íéøåî éðéî éðù ìàøùéá åðàöî íéîåã÷ä íéðîæá
ïåùàøä íå÷îä úà íéøôåñä åñôú íòä-éáåùç úìùìùá .íéðåøçàä ïî äìòîá íéäåáâå
,ïæçä .[ç"ì ,äëåñ] àéùøãå àîò éùéøå àéøôñå àéîéëç :íéðåî åéä êëå ,íéîëçä éøçà
úéðçåøä äãéøéä ìò ãåîìúá åøáéãùë .úåöøàä éîòî äìòîì úçà äâøãîá ÷ø ãîåò ,êôäì
àéøôñë éåäîì àéîéëç åøù î"äá áøçù íåéî" :åøîà ,úéáä ïáøåç íò ìàøùéì äàáù
,àòøàã àîòë - àéðæçå ,àéðæçë - àéøôñå ,(íéîëçä ïî íéðè÷ íäù úå÷åðéú éãîìî :é"ùø)
øôåñä äéäù ,øòùì åðéìò ,é"ùø ìù åùåøô éôì .[è"î ,äèåñ] "äìãìãå àìæà àòøàã àîòå
ãîìî - àúî øôåñ" :úåéãåúî úåàøåä íäì ïúåðå íéøåî äðîî ,øôñä-éúá ìò çéâùî ïéòë
.[à"ë ,àøúá àáá] "åùòé êéà ,íìåë úà äøåî àåäå ,åéúçú íéãîìî áéùåîå øéòä úå÷åðéú
íéðåàâä úôå÷ú ìù úåøôñá ;úéøåèñéää äîéáä ìòî íéðîæä êùîá íìòðå óìåç øôåñä
ùåâôì íéåå÷î åðééäù íå÷î ìëá .ãîìîä - éãé-ìò øáëî ñôúð åîå÷î ,ãåò àöîð åðéàù èòîë
åàá" :úçà "äìàù" úøôñî ïë .íîå÷îá íéãîìîä úà íéàöåî åðà ,íéøôåñä úà
ìááá øùà åúéøá-éìòáì àøå÷ øéàî-ïá .[á"é ,â ,â ,õ"ù] "ùøãîä-úéáì ìä÷äå íéãîìîä
éùàøå íéð÷æäå íéðáøä ,øòðù úåðéãîá íéøãä ìàøùé åðéçà úåìéä÷" :åúøâà úéùàøá
"åðéçà øúéå íéðæçå íéãîìîå íéìåëøîå íò éøáæâå øåáéö éñðøôå úåáà éúáå úåéñðë
ïîå éðîî íåìù åàù" :"íéøôåñ" íâ úøâàá íù íéøëæð ïìäì íðîà .[46 ãö ,ú÷åìçî]
íéøãä ìàøùé úéøàù ìëîå ïéðæçäå ïéøôåñäå íéèôåùä ïîå íéðâñäå íéøåçä ïîå íéãéîìúä
äöéìîå ñåîñéàëøà àìà ïàë åððéà "íéøôåñ" éåèéáäù ,ïëúé êà ;"úåöøà éáöáå 'ã ùã÷îá
åàø÷ð ïééãò äãáì ìàøùé-õøàáù ,øúåéä-ìëì ,ïëúé åà ,"íéðâñäå íéøåçä" åîë ,ä÷éø
."íéøôåñ" ÷éúòä íùá íéáåùçä íéøåîä

ïæçä
åãé÷ôú úà êéùîî àåäù éã àìå ,íéðåàâä éîéá íéé÷å éç åðãåò "ïæçä"ä ïôåà-ìëá
,äëåñ äðùî] 'ã úéáá ãé÷ô äéä íéðôì .äùãç "äãåáò" ãåò ìá÷î àåäù àìà ,éøåèñéää
:â"î ,à"ô ,úáù äðùî] é÷ãøã ãîìî íâå .['åëå ïéáìåìä úà ïéøãåñå ïéìá÷î ïéðæç :ã"î ,ã"ô
.ïùøãä íå÷îá éîîò äøåîå ïèééô íâ äùòð àåä åéùëò .[ïéøå÷ úå÷åðéúä ïëéä äàåø ïæçä
ìò øæâ øùà .ñåðéðéèñåé øñé÷ä ìù úåôéãøä úáéñá ìòåôì àöé äæ ïåéæç éë ,øòùì íéìéâø
,øñåî úôèäå äàøåä ìù äùøãì íã÷-éîéî ìâøúä íòä .úñðëä-úéáá úéãåîìúä äùøãä
,äáéúä éðôì íéøáåòä øåáéöä-éçéìù ,íéðæçä åìéçúä ,äéìò äìùîîä øåñéà ìçùë ïëìå
äøåöá 'åëå íéãòåîä ,úáùä éðéã íòì øàáì éãë ,íéæåøç éøáã úåìéôúä íöò êåúì ñéðëäì
"úåðæç"å ,ïèééô äùòð ïæçä ;èåéôä úéúãä äøéùä äðåùàø äòéôåä äëë .áìä úà úëùåî
ìå÷á úñðëä-úéáá íúåà àøå÷å íééúã íéøéù øáçî ïæçä ."èåéô"ì úôãøð äìî úéùòð
:íéðåùàøä íéðèéôä åéä äìàë íéðæç .úå÷åðéúä íò äøåúá äá àåø÷ì ìéâø äéäù ,äîéòð
,"øôñ"ä øéòî åðéä ,"øôñ úéø÷"î øéì÷ä øæòéìà 'ø íñøåôîä åãéîìúå éàðé óñåé ïá éñåé
úòôåä ìò úàæä äøòùää ."äøåñî"ä àéää äôå÷úá äãáòúð äáù ,äéøáè àéäù ,ê"ðúä øéò
äìà íéèåéô :"íéúòä øôñ"á áúë øùà ,äðåìöøáî äãåäé 'ø úåãò ìò ãåçééá úãñåéî èåéôä
éðôî ,ãåçì ãîùä úòùá àìà åð÷úð àìù ,åøîàù àúååáøì åðì éæç ,øîéîì íìåòä åâäðù
äìéôúä ììëá íäì ïéð÷úî íäéðéáù íéîëç åéä ë"òå ,äøåú éøáã øéëæäì ïéìåëé åéä àìù
úååöîä é÷åã÷ãå úåúáù úåëìäå áåè íåé úåëìäå âçá âç úåëìä õøàä éîòì øéäæäìå øéëæäì
ìò äëìäá êîåñ äéä ,íéàø÷ ìù ïáø ,ãåã ïá ïðòù ,øáãä òåãé ïëå ."úåèåéôå úåæåøçå úåçáù êøãá
Gottesdienstes jud. Geschichte Ellbogen, :úåèøôá äæ ìò ïééò] åéèåéô ìò úøîåà úàæ ,éàðé "úåðæç"
.[43 ãöå 30-29 ãö Beitrage íâå

äúééäù ,ìàøùé-õøàá ãåçééá ,äøåî øåúá åúìåòô úà íöîöì äéä ïæçä ìù ùãçä ãé÷ôúä
äùøãäå äãâàä ùøò ãåîìúä éîéá äìéçú äúééäù åîë ,íéèåéôä úãìåî õøà íéðåàâä éîéá
- ,úñðëä-úéáá øåù÷ä ,ïæçä íå÷îáå ,äøåúä ãåîéìá ò÷úùîä ,øôåñä íå÷îá .úéîîòä
.ãáì úå÷åðéúä úàøåäá àìà ÷ñåò åðéàù ,ãîìîä äîéáä ìò äìåò

ãåîéì øëù
åìáé÷ àì éîùø ïôåàáù éô-ìò-óà ,øëù íéìá÷î íééîîòä íéøåîä åéä íéàøåîàä ïîæá ãåò
÷åñéô øëù" ,"øåîéù øëù" àìà ,íðéçá úåéäì ïéã éô-ìò äéä êéøöù ,äøåúä-ãåîìú øëù
ïéà (äðùî éãîìî) íéðùîå (àø÷î=øôñ éãîìî) íéøôåñ" :"äìèá øëù" åà "íéîòè
íéðã ïéà íéðåàâä úôå÷úá .[à"ô ,äáø àø÷éå ;æ"ì ,íéøãð] ãáìá äìèá øëù àìà íéìá÷î
ïåéëî ,åéìàî ïáåî øáãì øáë áùçðù éðôî ,íéøåîì ãåîéìä-øëù íåìùú øáãá ãåò íéçëåúîå
úåáåùúî äàøð .íúñðøô ìë øå÷îå íúåðîåà úåãîìîä äúééäù íòá íéùðà øáë åéäù
äìàù ,ìùîì ,åðì äçéñî ïë ;íéùãçì íøëù úà íéãîìîì íìùì íéâäåð åéäù ,íéðåàâä
åéä éðåìô ãéîù íéãéòî ïáåàøì ãåîéìì ïéìéâø åéäù íéãîìîä" :íéøáãä øàù êåúá úçà
ïéìéâø åéä ùàøî äòåá÷ä úøåëùîä ãáìî .[å"ö÷ 'ñ ,î"åîâ] "ùãåçå ùãåç ìë ïøëù ïéìèåð
äî" äø÷îá íéøéëæî íéîåã÷ä úåøå÷îä éøäù ,íéøåîì úåðúî çåìùì íéîåã÷ íéîéî ãåò
äçåð ìàøùé éîëç úòã äúééäù ,äàøðå .[å"ô ,äáø àø÷éå] "ïáø úéáì ïéëéìåî úå÷åðéúäù
íàù ,äøåú ãåîìúì íéðáä úàöåä ìò åøîà ïëìå ,åîéé÷ì íòä úà íéæøæî åéäå âäðîä äæî
õî÷ì àìù õòéî â"äø íâ .[æ"è ,äöéá] "åì ïéôéñåî - óéñåä íàå ,åì ïéúçåô - úçô"
øùà ,êðåäá áøì ÷éðòú ÷éðòäå" :ãéîìúì úåðúî ìòë áøì úåðúîä ìò óé÷ùäìå ,úåàöåäá
äðåîú åðéðôì øàúî "úåðúî"ì íéøåîä ìù äæä êøåöä íöò .[ä"î] "êðáì ÷éðòúå ïúú
øúåéä ÷ìçì àéää äîåã÷ä äôå÷úá øáë íéáùçð åéä íéãîìîä .éøîåçä íáöî ìù äáéöòî
"ïåòîùî àìà úå÷åðéú éãîìîå íéøôåñå íééðò êì ïéà :øîåà äéä éîîòä íâúôä ;íòáù ìã
.äãåäéì ãáòåùîå øúåéá ìã äéäù èáù åúåàî .[ùøãîä éô-ìò ,ð"ô ,úéùàøáì åùåøôá é"ùø]

øôñä-úéáá íééîéðôäå íééçäå øãñä
úåòéãé àìà íéðåàâä-úåøôñá åðì åøàùð àì ,øôñä-úéááù íééîéðôä íééçìå øãñì òâåðá
,äîöò äðåîúä äúåà åðéðéò ãâðì äååùð íà ,äáøä äòèð àì éàãåá êà .ãàî úåèòåî
ãåàî úîã÷åî äòùá øôñä-úéá ìà íéëìåä íéãìéä .íééãåîìúä úåøå÷îä åðì íéøàúîù
ìò éøîàî ïéò] éòáãë åáì úà ãåòñìå ùáìúäì ÷éôñî ,åðá úà çìùîä ,áàä ïéàù ãò ,ø÷åáá
.[8-7 'áåú 1911 "äìëùä éáøî úøáç"ì éñåøä "øùáîá"á "ãåîìúä úôå÷úá êåðéçä"
ïäéðá úà úåìá÷îå úåãîåò" íâ ïäå ,øôñä-úéáì "ïäéðá úà úåâéäðî íéùðä" áåø-éô-ìò
åöðä" :ìåâò-éöçáå úåøåù úåøåùá .[à"ä ,à"ô ,á"á ,íéìë ,àúôñåú] "øôñä-úéáî åàáù
.[à"éô ,å"ô ,ø"ùäù] "íéðåîø éðéòøâë úåøåù úåøåù íéáùåéù úå÷åðéúä åìà - íéðåîøä

;áåúëîå ñ÷ðô ,ä÷úòäì úåéúåà áøä áúë åéìòù ,çåì :ãåîìúá íéøëæð ãåîéìä éøéùëîî
ïäáù ,úåìéâî åéä íéðè÷ íéãìé éãéá íâ .ñåîìå÷ - úéðååéá - åà äð÷å åéã ,øéð íâ ,äìà ãáìî
"òîù" ïåâë ,"äãåáò"ä êåúì åñðëðù äìà ãåçééá ,äøåúáù úåáåùç øúåéä úåéùøôä úåáåúë
ìù ãé-éáúë åðúéð íéìåãâ øúåé íéãìéì ."íéøáãä úøùò" íâ ,úåøéôçä åàøäù éôëå ,"ììä"å
êøåö íéðåàâä åàø ãéä-éáúë ìù ìåãâä ø÷åéä éðôî .äìåë äøåúä ìë ìù åà íéããåá íéùîåç
ìò ñåç éìáî íäéðá ãòáå íãòá íéøôñ úåð÷ì íæøæìå äìåãâä íúåöéçð úà íòì çéëåäì
äùìù ;íéøôñ (!) êçåë-ìëá (íéðáì) íäì äð÷" :"ìëùä øñåî"á â"äø õòéî ïë .úåàöåää
äøåúä-éøôñù ,ï÷éúù àåä åîöòá â"äø ."øôñå-òø úåð÷ ,äãù úåð÷ :øôùá áùú ,äùòú
óì÷ :úéáøòá) ÷ø" :íäéô-ìò ãåîéìì úå÷åðéúì åðúðé ,úñðëä-úéá ùåîéùì íéìåñôä
àúáéúî ïéúøúã ïðáø åøéùëä àì ,(äøåú-øôñ íùì ãáåò àìù) íúøîàù (ãáåòî-éúìá
úà åá åãîìú àìà ,åäåøéùëú ìà íúà óà ,øåáéöá åá úåø÷ìå äøåú-øôñ åá áåúëì
.[á"ìú 'ñ ,éáëøä] "úå÷åðéúä

úòîùîä
;íäéãéîìúå íéãîìîä ãöî äìåãâ äòéâé éãé-ìò àìà úéð÷ð äúééä àì øôñä-úéá úøåú
íéòâéä íéãéîìú"ä ìò åà ,"íãîìîå úå÷åðéúá òâé"ä äøåîä ìò øáãì íéìéâø úåøå÷îä
íà ,íéù÷ úòîùî-éöîàî íéòðîð åéä àì êëéôìå [æ"éô ,à"ô ,áåè øçåù ,ìùîì] "äøåúá
ìò íéáøä íäéîçøå íéøåää ìù äìåãâä äáéçä ìë úåøîì ."ïåëñé àì øáãá çëåä"ù ,åçëåð
åðà íäéòåùòùå íéãìé é÷çùî ìò .øåîçå æò øôñä-úéá ìùå éúéáä êåðéçä äéä ,íäéãìé
ïéøééåöîä ïéøåãéë" øáã-ìò ,ñ"ù ,éáëøä ïéò] èòî ÷ø íéðåàâä-úåøôñá íéòîåù
,êåëéøå ïåãéò ãâðë ,íéãìéä é÷åðôú ãâðë íéîçìð åéä íéîëçäå íéðùøãä .["úå÷åðéúì
ìò åàøäå ,àø÷îä úôå÷úî úåèìåá úåðåîú íòä éðéò ãâðì åøéáòä íä .íé÷éæîå íéøúåéîä
éôì ,åàöé àì äìà ìë ;÷ðåôîä êåðéçä ìù úåàîâåã ìòë åäéðåãàå íåìùáà ,åùò ,ìàòîùé
íéëéøö íéãìé .íäá åøòâ àìå íéøåñéá íúåãìéá íåãø àìù ìò àìà äòø úåáøúì ,íäéøáã
ãò íäîò íéãøåé äàìäå ïàëî ,ãñçá íäîò íéìâìâî äðù á"é ãò ,íäéúåáà éðôî àøéúäì
ãéîìúä äéä ,ùøãîä éôì .[â"ë ,ã ,ã ,õ"ù] äîéà íäéìò úåáøäìå íøòöìå íúåëäì ,íäééçì
"úåúåôë åéãéå äôåôë åúîå÷ù"ë ,ãçåéî áöîá ãåáëä-úàøé êåúî åáø éðôì ãåîòì áéåçî
ìéòåîì áùçð äéä úå÷åðéúì úòîùîä-éòöîà ìëî .(åæá åæ úåáìåùî) .[ã"ì ã"é ,éìùî ùøãî]
åéä íéøâåá íéòùåôì ñçéá íâ éøäù ,åðàéìôäì êéøö äæ ïéàå .óåâä ùðåò - øúåéá éùîîå
,å ,â õ"ù] ïéã-úéáá åúåà íé÷ìî åéä ,åéúåáà úãáå åîòá ãâáù ãîåùî :äæ ùðåòá íéùîúùî
úáùá åúå÷ìäì øúåîä ,÷ø äìàùä äúééä ,ìä÷ä úåøî ìá÷î åðéàù éîì òâåðá [á"éå à"é
åðà ,úåáéùéá íéåöî óåâä éùðåò åéä äîë-ãò .[å"î÷ ,á"î ,î"åîâ] úå÷ìîä úøéôñá íéøúåîå
,ìâò ìù äòåöøá (úå÷ìäì) úåáéùéá åâäð àì" :øáãä éèøô ìë íéðåàâä åòá÷ù äîî íéàåø
.[á"ö÷ ,éáëøä] "'åëå åúåà ïéìôåëå íéúùô ìù õéîà ìáç ïéàéáî àìà

åéäù úå÷åðéú .éðàñîã àú÷øòá ,äòåöøá ñ"äáá åà úéáá úå÷ìäì íéìéâø åéä íéãìéä úà
íéøñ äúéáä íéáù åéä .[å"ö ,àîåçðú] äøåú øáã ãåîéìì éãë ,øôñä-úéáá "ïéòöøúî"
,ìãðñä íâ äéä óåâä-ùðåòì çåð .åãéçôäì éãë ,äòåöø åì øéëæäì äéä éã ,çøñù ãìé ;íéôòåæå
,íàäå ,åìù õòä-ìãðñá ãìéì çôåè äéä äøåîä íâ éìåàå áàä ."âåâãô"ä éìâøá ãéîú àöîðä
íâ éìåàå .äéìãðñá éäåáà äéì çôåè :ä"ë ,ïè÷ ãòåî] íòù ìù äìãðñá ,úéàîåøä äùàä åîë
ìù áìä-äáâ åðá àá øùàëù ,äãáåòä úøàáúî äæä âäðîá .[åùàø ìò åì äçôè :à"ì ,ïéùåã÷
àì íà" :øîàì åéìò íééà ,åéô úà äøîîä ïåàâ äéãòñ 'øì "óåëì" àúåìâ-ùéø éàëæ-ïá ãåã
.[ã"áàøì äìá÷ä øôñ] "ìòðîá êùàø úà äëà - åäîéé÷ú

ñåðøåâ ìù åðáá äùòî" :úåàøåðå úåáéöòî úåàöåú íéîòôì åéä úå÷åðéúä ìà äù÷ä ñçéì
áåùå ;åîöò ãáàå êìäå ,åéáàî àøééúðå ,åðæàá åéáà åì äàøäå ,øôñä-úéáî çøáù ,ãåìá
á"ô ,úåçîù] "øåáá åîöò ãáéàå ,åéáà åùðòå ,úáùá úéçåìö øáùù ÷øá éðáá ÷åðéúá äùòî
íéøåäì íéøôñî íéîëçä åéä ììëäî íéàöåéä äìàä íéàøåðä íéø÷îä ìò .[ä"äå ã"ä
ïéîé ìáà ,äçåã ìàîù ÷ø àäúù åùøã ,úå÷åðéúì ñçéá úåðéúîå úåðìáñ åùøãå ,íéøåîìå
úåðîçø ä"îá ùøåã â"äø íâ ,áåøì äîåãëå ,åúéá êåúá äøúé äîéà íãà ìéèé àìù ,úáø÷î
."úåðçá ïëà - íøñé úò-ìëáå ,úåðáå íéðá êì ãéìåú íàå" :ùðåòä ïîæá

ãåîéìä éðééðò
åéä äæ-íò ãçéáå ,àø÷îä ,"øôñ"ä ,ïáåîë ,äéä éîîòä øôñä-úéáá éãåñéä ãåîéìä ïééðò
úòéãé ,úéøáòä úãä úòéãé ãìéì úúì äéä êéøö àø÷îä .ãåîìúä ìà úå÷åðéúä úà íéñéðëî
úåîë .éîåàìä øôñä-úéá åá êøèöäù äîî ,ø÷éòä äéä äæå ,äîåã÷ä äéøåèñéääå ïåùìä
ïåöøä ,çåøä êåðéçì ú÷ôñî ìáà ,úèòåî äúééä ,øôñä-úéá ïúðù ,úåéùîîä úåòéãéä
äðéãîä úôù úà ,íééììë íéðéðò íâ úå÷åðéúä úà íéãîìî åéä øôñä-éúáî äîëá .éôåàäå
äìàä íéãåîéìä øéúî â"äø úà åðà íéòîåù ,úåçôì .ïåáùçä úøåúî íé÷øô-éùàøå
úå÷åðéú ãîìì øúåî ,øîúéà ïåàâ éàä áøã äéîùî" :ìôè ïééðò øåúá éøåáéöä øôñä-úéáá
.[215 ãö ,çúôî] "úåðåáùçå éáøò áúë - äøåú ãåîéì áâà úñðëä-úéá ìù

äàøåää éëøã
÷ø åðà íéìåëé .íåìë èòîë åðì íéøôñî úåøå÷îä ïéà øôñä-úéáá äàøåää éëøã øáã-ìò
ïéá äçéù êøãá ,íø ìå÷áå úåæéøæá íéãîìî åéä åéùëò íâ ïë ,ãåîìúä úôå÷úá åîë éë ,øòùì
äöøù ãéîìúä .úéøå÷îä úéøáòä ãåîéìä-êøã àéäù ,ìåôìôå ÷åã÷ã êøãá ,åéãéîìúå äøåîä
,úåìàùì åéãéîìú úà øøåòì ìãúùî äéä åãöî áøäå ."åðáø åðãîìé" :øîåà äéä ,øáã ìåàùì
äæéàì ãéîìúä áì úà úåðôäì ù÷áù áøä ."åì çúô úà ,ìåàùì ,òãåé åðéàù ïá" :ììëä éô-ìò
ãéîìúä äèðùë ;äîåãëå ,÷åã ,òã ,òîù àú ,éæç ÷åô :åì øîåà äéä ,íéãåîéìì åæøæì åà ïééðò
:äåöî äéä ,úéîöò äãåáò åéìò åìéèäùë !êìë :äøòâá åéìà åðåëî áøä äéä ,ïåãðä ïééðòä ïî
.äæá àöåéëå !ãîìå àö

äàéø÷ä ãåîéì
÷ø íäéðôì åéäù éðôî ,äàéø÷ä úòéãé úà íéðôì íéãìéä íäì íéìâñî åéä ãåàî ìåãâ ìîòá
íéøôåñä øáë åéä ,äæä øåîçä ãåîéìä úà ì÷äì éãë .úåéìå÷-éúìá úåéúåà ìù úåøåù
éðîéñì íéå÷å úåãå÷ð íéãìéä ìéáùá íéàéöîî ,íéðåùàøä "øôñ"ä éø÷åç ,íéðåîã÷ä
åéäù ,äðéîá äãçåéî ãå÷éð-úèéù íéøöî éæðâ êåúá äàöîð äðåøçàä úòá .äàéø÷ä
.åðìù éðééøáèä ãå÷éðäî ä÷éúò øúåé äáøä äèéù ,ìàøùé-õøàá íéðôì äá íéùîúùî
íéáåøîä úåðåéñðä ãçà àìà äððéà ,äàøðä éôëå ,íéèøô äîëá äîìù äððéà àéää äèéùä
úáåúëä ìò ;48-47 ãåîò ,Beltrage ïéò] äàéø÷ä úà åéô-ìò ãîìì íééîîòä íéøåîä ìù
,ã"ç ,ã"åãã ïéò "äàéø÷ä úãéîì íéãéîìúì ì÷äì ïåùàøä äãåáä ïã÷ðä äùî 'ø" :ä÷éúòä
øùà íéðîéñä éô-ìò íéãéîìúì äðåëðä äàéø÷ä úà íéãîìî íéøåîä åéäùë .[227 ãåîò
åìá÷úð ïàëîå - 'åâå ìâñ ,õî÷ ,çúô :øåö÷á åà !êîåô çúô :íäéìà íéàøå÷ åéä ,åàéöîä
.úåãå÷ðä ìù ïäéúåîù

òãîì - úåàø÷îä çñåð úøé÷ç ììëáå ãå÷éðä úøåú äúùòð íøôñîì úéòéáùä íéðùä-úàîá
úåéòãîä úåøé÷çä .éìúôð-ïáå øùà-ïá ìù ùøãîä-éúá éðùá äéøáèá ãåçééá æëøúäù ,ãçåéî
íéòåá÷ íéðîéñ ìáé÷ éîîòä äøåîä :éîîòä øôñä-úéá ìò äéåöø äòôùä åòéôùä äìàä
úà ÷ø íìåà .ìáááå ìàøùé-õøàá íéðåù åéäù éô-ìò-óà ,íéîòèå úåãå÷ð ,äîòèäìå äàéø÷ì
ùîúùäì äåàúî äéä íòä .ã÷ðì íéøéúî åéä - íéãéçéì äàéø÷ä êøåöì ÷øå àø÷îä çñåð
íéðåàâä ìà úåðåô åéä úåðåù úåìéä÷å ,øåáéöä éëøöì úñðëä-úéáá íâ íéã÷åðî íéøôñá
åäî :ïåàâ éàãåäé áøã äéî÷ ïî åìàùùë .ïù÷åáî úà ïäì åøéúä àì ìáà ,äæ ïééðòá úåìàùá
áéùä ïåàâ éàðåøèð áøå .[ä"î ,ì"â] !éòáúî àì :øåö÷á áéùä ,úã÷åðî äìéâîá úåø÷ì
ïúéð àìå ,ãå÷éð åá åðòîù àì ,éðéñá äùîì øñîðù äøåú øôñ" :øåñéàä é÷åîðáå úåëéøàá
äãé÷ð éðîéñá àìå ,(äøåñîä éðéðò) åøîàð äô ìò .ïîéñì åäåðééö íéîëçä àìà ,éðéñá ãå÷éð
,ùãå÷ä-éáúë ãáìî øôñ íåù ã÷ðì íéøéúî åéä àì íâ ïëå .[221 ãåîò ,ã"ç ,ã"åãã] "øôñá
ìò ,íòøúäìî åòðîð àì â"ñø åîë àëîñ øá ìò óà ;íéøôñ øàùî íúåéðåöéçá íìéãáäì éãë
.[129 ãåîò ,Beitrage] íéã÷åðî åìù "íéãòåîä øôñ" úàå "éåìâä øôñ" úà íñøô øùà

íéãåîéìä øãñ
,äøåú :úìùìùä úà å÷ì íäì åîùù ,äáø ùøãîá íéòîåù åðà íúâøãäå íéãåîéìä øãñ ìò
ä÷éãåúîä ãåñéù ,íéãîì åðà ïàëî .[â ,ç ,äáø íéøáã] äãâà ,äëìä ,äðùî ,íéáåúë ,íéàéáð
úåçôä ìà øúåéá áåùçä ïî àìà ,ãáëä ìà ì÷ä ïî àì øáòîä äéä íéðåîã÷ä ìù
,äøåîçä äëìäì úøçàî - éùòîä äëøòá äáåùç úåçôä ìáà ,äì÷ä äãâàä :åúåáéùçá
.íéãåîéìä øãñ úà úîéñî àéäå

ìù äðåùä ñçéá íâ èìáúî - úúçåôå úëìåää íúåáéùç éôì øôñä-úéá éãåîéì ìù äæ øåãéñ
íéðô ,ãåîìúì - úåøéáñî ,äðùîì - úåéðåðéá ,àø÷îì úåôòåæ íéðô :íäî ãçà ìëì íéãîìîä
- ,äøåàëì øæåîä âäðîä úà íâ ïéáäì úåøùôàä úà åðì ïúåð äæä ãåñéä .äãâàì úå÷çåù
íò ÷ñò ïàë åðì ùéù ïëúé .íéùîåçä ìëî øåîçä ,"àø÷éå" øôñî äøåúä ãåîéì úà ìéçúäì
äúééä íìéáùáù ,íéðäëä éðá ÷ø åá åãîìå éúã ÷ø øôñä-úéá äéäùë ,íéîåã÷ íéîéî äùåøé
øôñä äéä íòä ìëì íâ íà ;äðåäëäå úåðáø÷ä éðéã úà ïúåðä äæ øôñì úãçåéî úåáéùç
úà ,íééùàøä úåãäéä éìàéãéà úà åá åàöîù éðôî ,íéðåùàøä úòãì ,áåùç øúåéä "àø÷éå"
äøîàð äî éðôîå ,ìä÷á äøîàð äùøôäù ãîìî - åéäú íéùåã÷" :"äùåã÷"ä éìàéãéà
.[íéùåã÷ ,àøôñ] "äá íééåìú äøåúä éôåâ áåøù éðôî ?ìä÷á

àø÷îä ãåîéì
ùøãîä-éúáá úåàø÷îá äøé÷çä úãéîá éåìú äéä øôñä-úéáá àø÷îä ãåîéì ìù éôåàä
ãåîéìì ,äàøðä éôë ,íéùéã÷î åéä ìàøùé-õøàá .úåãäéä áø÷á úåúëä úîçìîá íâ úö÷îáå
ø÷ò ,íéàø÷ ìù ïáø ,ãåã ïá ïééðòù ,äãáåòä úà äæá íéøàáî ùé .úãçåéî áì-úîéù àø÷îä
êåúî íéáøå÷îå íéãéñç åì àåöîì äååé÷ ïàëù éðôî ,ìàøùé-õøàì äìòå ìááî åúøéã úà
åìãúùä ,äðåùàøä úåðåàâä-úôå÷úá ãåçééá ,íùù ,ìááá ïë àì .åéááåçå àø÷îä éø÷åç
,åðåðâñìå åðåùìì ø÷éò-ìë áì åîù àì ,àø÷î åãîìùë íâå ,ãåîìúä ìà øáòîä úà íéã÷äì
éèåùô ìò åãîòùî øúåé éë ,íéðåùàøä íäéáúåë úòã ìò åéðéðò úà ïéáäì åçøè àìå
,àø÷îä ïî íéðåàâä å÷çø øùàë íìåà .ì"æç úåùøã úå÷åðéúì úåð÷äì åðååëúä úåàø÷îä
úåøåãä úîøò úçú áäáäå íîò ãåò ìàøùé áø÷á .åéìà êùåîä çåø íòä é÷îòîá øáâúä ïë
ç÷ìúéù éãë ,øùåë-úòùì ïéúîä ÷øå - ,äô-ìòáù äøåúä éãâðúî ,íéøîîä íé÷åãöä çåø
ãåâéðá ."í÷æçå ïðò àáù ãò - ,ã"áàøä øôñî - ,íé÷åãö åìãìãð ïáøåçä éøçà" :ùà úøåãîì
úà íãà ãîìéù åùøã íä .ãáìá àø÷îä ìò äøåúä ìë úà ãéîòäì íéàø÷ä åöôç ,íéðáøì
÷åã÷ã íâ äéä àø÷îä íò ãçéá ;úéèåùôä úåòîùîäå ïåùìä ãöî åøå÷îá àø÷î åðá
Strassburger . Geschichte d Er íâå ,éöéùééá åäéìà éàø÷ì "åäéìà úøãà" ïééò] äáåç ìù ãåîéì ùãå÷ä-ïåùì
íéììåâúî íéàø÷ä åéä íäéãâðúî ìò .[96-95 ãåîò ziehungschule dei d. Israeliten"
àø÷îá íéìæìæî íä øùà ìò ñì÷å âòìì íúåà íéîùå ,úåôøçå úåôéæðá íéìôðúîå
- ,íéøåò åîë ïéò åîéìòú êéà" .ãåîìúä ãåîéìì íðåäå íðåà ìë úà íéùéã÷îå
êìîä êøãá éë åøîàúå - íéòåú ,äòø êåúá ãçé åìôú ãò - ,íéøîøîúî íéàø÷ä åéä
,äòù íëùôð äðåùî äðùîìå .äöøú àì àø÷îå äøåú íëùôð êéà .äòñåð íëìâø åçøåàå
àìá íëòéâéå ,íçì àìá óñë åì÷ùú äî ,äòú íëùôð êùçå åäúáå ,ìáäá íú íëìéçå ,íëðåä
.[ã"ò ãåîò ,ø÷ñðéô ù"øì úåéðåîã÷ éèå÷ì ïéò] 'åëå äòáùì

íéàø÷á äîçìîä
,úåãøì íéñøå÷éôàì íå÷î úúì àìù éãë ,ó÷åú ìëá åììä úåòãä ãâðë åîçìð íéðåàâä
íâå "äðåùîä äðùîä" ìò úö÷åòä íúðåìúå íéàø÷ä úåãâðúäù ,øáãì íéìâø ïë-éô-ìò-óàå
ìò íéàø÷ä éùåøô .éîîòä øôñä úéá ìò íùåø éìá åøàùð àì úåàø÷îä ìò íäéùåøô
úùìùù ,ìùîì ;íéëçåâî íâ åà íéì÷åòî - úå÷åçø-àì íéîòôì åéùëò åðì íéàøð úåàø÷îä
'æå äðù 'ëå äðù '÷ äøù ééç åéäéå" áåúëäù ,íéàéáð åéä íäøáà ìöà åçøàúäù "íéùðà"ä
åà ,íéúùìôä õøàå ïòðë õøà ,íéãùë øåà :äøù íù äúééäù úåîå÷î 'â ìò æîøì àá - "íéðù
øîà àìå ,"íéðá" :íéöéáä úà øñåà "êì ç÷ú íéðáä úàå íàä úà çìùú çìù" áåúëäù
ïéò úåàîâåã ãåò] äîåãëå ,íéöéá øéîçäìå ,íéðá íäù íéçåøôà øéúäì î"ù ,"íéöéá"
,åîöò "ùøã" åúåà åéùëò åðì äàøð ,íéàø÷ì "èùô" äéäù äî .['åëå 78 ãåîò ã"ç ,ø"åãã
"íééèåùô" íéùåøô íâ åìëé äðù óìà éðôì ìáà .åá ììòúäìå åéìò âìâìì êë-ìë åáøä íäù
ùéã÷äì åìéçúä íéøåîäå íéøåää ïî íéáøù ,äàøð .íéãîìîäî íéáø éðéòá ïç àåöîì äìàë
ãâð .úåìáå÷îä ì"æç úåùøãî ÷ìúñäì íâå ïëì-íãå÷ åâäðù éôëî äáåøî øúåé ïîæ àø÷îì
øîàî úà ùøô ,ìùîì ,ïåàâ çîö áø øî .ïéãä øîåç ìëá íéðåàâä åîîå÷úä äìà øãâ-éöøåô
ãåîéì ìò éãî øúåé íéãìéä úà úåäùäì øåñàù ,äæ ïáåîá "ïåéâää ïî íëéðá åòðîå" ì"æç
úåâäìî øéäæäì àá" :ãåîìúä êøãî íáì úà øéñî äæù éðôî ,(íéàø÷ä úèéù éôì) àø÷îä
åéøáãù àìà ,ãåîìúä ìò åùåøôá é"ùø ìá÷ úàæä ïåàâä úòã ."úåðéîì ïéèåð ïäù ,úåàø÷îá
úà ,á"ò ç"ë óã ,úåëøá úëñîá íéàöåî åðà åéùëò .íé÷éúòîä éãé ìò ïîæ øçàì åùáúùð
íåìéâøú àì - ïåéâää ïî íëéðá åòðî" :åðéðéòá ãåàî íéäåîúä é"ùø ìù åììä íéøáãä
."úåðéîì çëùîã íåùî" :ñéå ìù åðå÷ú éôë ,ì"ö ìáà ;"àëùîã íåùî éãî øúåé àø÷îá
ãöéë ,ïéáäìî íé÷éúòîä úòã äøö÷ ,íéàø÷ä úðëñ äøáòùëù ïòé ,çñåðä ïàë ùáúùð
ãåîò íù] "úåðéîì" äðåøçàä äìîä úà åìéôäå ,úåðéîì äèåð àéäù ,äøåúä ìò øîàì øùôà
.[119

úåàçñåðáå úåøéúñá ÷åñéòä
øãñ úà øéæçäì íéðåàâä ãéá äìò àì - éøåáéöä íçåëå äáåøîä íúòôùäå íãåáë ìë úåøîì
íéàøå÷ åéäù ,íéøåîå íéøåä ."çåøä úà àåìëì èéìù íãà ïéà éë" ,øåîâä åðùåéì øôñä-úéá
,úåøéúñå úåøæçá ,íéøåîç íééåèáá úåù÷úäì åìéçúä ,äãîúäáå ïåéòá àø÷îá åéùëò
;àø÷îä ìù úåãçåéîä úåàçñåðäå úåéúåøôñä åéúåðåëúî íéòáåðä íéìåùëîä ìëá ,åðééä
é÷åøô êà ,íéãéøèîä úå÷ôñìå úåìàùì íéðåøúô íéðåàâä éôî ù÷áì åìéçúä
äî-éðôî ,äìàùä ìò åîì áéùäì ïåàâì äéä ì÷ð .úòãä úà åçéðä ãéîú àì úåáéùéä-éùàø
ïá ïåòîù ïåâë ,ãåîìúá äæì äîâåã åàöîá - ,åéáà íù ìò àìå ,åîà äéåøö íù ìò áàåé àø÷ð
äî-éðôî ,äìàùä äúééä äøåîç øúåé êà ;(!) .[á"é ,ì"â] äðç øá äáø ,àúøî øá ìàåîù ,éæô
åðéöîù íé÷åñôá åððåãà úáåùúì åðëøöåä" :çñåðä éåðùá àø÷îä é÷åñô ãåîìúá åðàöî
äìñìñ :ç"î ,úåëøáá úçà ,ïäá ïîòè òãéå ,'á åìà íäî åðáúëå ,àø÷îá íðéàå ãåîìúá
:éúìá åðéöî àìå ,"íéãéâð" ïéá àìà ,"íéãéâðá" àø÷ú ìà ,êáéùåú íéãéâðá ,êîîåøúå
úåîå÷îä ìëáå ,àñà ÷æçéå ,áéúëã éîð à÷éã ,'ã ,äìéâîá àñøéâ ãåòå .ç ,ã ,éìùî - äð÷áçú
ïåàâä ìù åúáåùú .[ç"ò ,÷"â] "äôé äôé íúáåùú åððåãà åðì øàáé - ,ïáéå :éúìá åðéöî àì
êà ,åéìò ìç ÷ôñä ïéà àø÷îä çñåðù ,äôø äôùá äãåî àåä ìáà ,äèøåôîå äëåøà
ïééðòá øúåé ãåò íéìàåùå íé÷çåã íéðù÷îäù ùéå .íéùåáù åìòù ïëúé ãåîìúä úå÷úòäá
úçôùîì :éøøî éðá éøòá òùåäé 'ñá - ìàåùä ,ìùîì ,áúåë - åðéöî" .åôåâ àø÷îáù úåøéúñä
ììëá ìáà ,èøôá íéøò äðåîù éøä ,òáøà íéøò ãâ äèîîå :øîåàå ,òáøà íéøò éøøî éðá
,ììëä ïî åøñçù òáøàä äìà áéè äî ,åððåãà åðì øîàé - .á"é éøøî éðáì íéøòä ìë :øîåà
ïàë êà ,íéîéä-éøáã øôñá ìéá÷îä íå÷îä úà ïåàâä øéëæî äæ ìò áéùäì éãë "?åøñç äîìå
íâù ,äøòäá äáåùúä úîéñîå ,íéîéàúî íðéà úåîùä íöò íùù ,äùãç äéùå÷ úöáöáî
,ç"ì ,â"ìô ,øáãîá éôì øää-øåäá úî ïøäàù ,ìùîì ,úåîåãî úåøéúñ åðàöî äøåúá
.[æ"ò ,íù] æ ,é ,íéøáã éôì äøñåîáå

éëìáä éåéç
íéîøæ ìàøùé úåöåôúá íéèùôúîå íéëìåä íøôñîì úéøéùòäå úéòéùúä íéðùä-úåàîá
øå÷çì ìéçúä ,åéúåãìåúå åééç ìò øáã íéòãåé åðà ïéàù íãà ,éëìáä éåéç .íéðëåñî íééðìëù
àø÷îä éãîìî éãéá ïúðäì çåð åðéà äìáå÷îä åúøåöáù ,çéëåäìå úöøîð úøå÷áá àø÷îá
íéðáøä ÷ø àìù éô-ìò-óà ,äáøä íéöéøòîå íéãéîìú åì àöî éåéç .øôñä-úéáá úå÷åðéúì
äéä àìù ,ïàëî] åäåìì÷å åúåà åðéâ íéàø÷ä íâ àìà ,åá åîçìðå åäåôæð ,éôåã åá åðúð ãáìá
.[27 ãö ,úåéðåîã÷ éèå÷ì ïéò .éàø÷

ìò íéøåòøòå úåâùä íéúàî åá óñàù ,øôñ éëìáä éåéç íñøô úéòéùúä íéðùä-úàî óåñá
äæ úà äæ íéùéçëîä íéáåúëä ìò øøåò ,àø÷îáù úåàçñåðä éôåâ éøçà ïã àåä .àø÷îä
,íäéðéá åîù ïëéù àìå íéøåäèä íéëàìîä 'ã áæò äîì" :úåäìàä úîùâä ìò ãåçééá ïòåèå
áééç äîì ?óåæéð åðéàùë úåðáø÷ä úãåáòá áééç äîì ?íéàîèä íãà éðá ïéá åîù ïëùì øçáå
;28 ,úåéðåîã÷ éèå÷ì] "?äøåàä ìá÷é àì íà úåøðá áééç äîìå ?ìëàé àìùë íéðôä íçìá
äøåúä éøåôéñáù íéñéðä úà øàáì éåéç ìãúùî ïëå .137-112 ãåîò ,7 ,"ïøå÷ä"á é÷ñððæåô
íåéä ãò úãøì ïîä äæ âäðî" :óåñ-íé úòéø÷ ïééðòáå ïîä ïééðòá ,ìùîì ,òáèä-êøã ìò
òãé àì äòøôå ,åèôùîë íéä èåòéîá åîò øéáòä àåäå ,åúãøá íéä èåòéî òãé äùî ;øáãîá
.[å"è ,æ"è ;æ"é ,ã"é ,úåîùì ò"áàøä éùåøô ïéò] "òáè ïë ìòå ,íéä âäðî

ìàåîùå ãåã éîé ø÷á" :ìùîì ,úåéâåìåðåøëä úåøéúñá íé÷ã÷ãî åéä éëìáä éåéç éãéîìú
éìá íéèøôð íéðåîùå úåàî òáøàì åòéâé êéà ,íéèôåùä éîéå (ïåîò êìîì) çúôé úøâà åéìòå
,íéùìù óéñåä ïë-éøçàå ,ìáñ úãåáòá åòøæìå ,ìáç äðù úåàî òáøà ùéøôä ?äåòîå úåòè
,äìçîá øåá÷ úî àùòá øáëå ,äìà êìî åúåëìîì ùùå íéøùò úðùá àñà - .ìáìáì úòãä
,íéòáøà ïá èôùåäé ïá íøåäé òåâ ?äæåçà ãëìå äìò àùòá ,àñàì ùùå íéùìù úðùá êéàå
åù÷é ïëå ."(à ,á"ë ,á"éäã ;å"ë ,ç ,á íéëìî) íéòáøàå íéúù ïá åéðá ïåè÷ äéä øáë åúåîáå
úåáöî áéöä ,øîà ïá åì ïéà éë ,øîàð àø÷îá ïë ,íåìùáàì ïéà íéãìé" :úåøéúñ ìò ììëá
- (æë ,ãë ,á"ù) øîú äîùå úáå íéðá äùìù íåìùáàì åãìåéå :êéàå,(ç"é ç"é ,á"ù) øîùîì
,íéìåôë ìåàù úåîå ìàøùé øôñîå ãåã éøåáâ" :áì åîéùé íéìåôëä íéøåôéñäå úåøæçä ìà íâ
áéøçðñ úàéáå ,äîåùø íéîòôá ìàåîùå òùåäé úúéî íâ ?íéìéòåî äîå íäî ãîìð äî
ãåã úà úéñäå ã÷ù" :úåéøñåî úåìàùá íâ åù÷úé óåñáì ."äîåúç íéìôë úéáä ïáøåçå
àåä íà ,äãîá êéìò ìèåð éðà ùìù :øîà øçàå ,äãåäé úàå ìàøùé úà äðî êì :äãéøîì
ìò .[38-11 ãåîò ,5 øôñ ,"ïøåâ"á ,"úå÷éúò úåìàù" ,àðäë ãåã ïéò] "?äãòä åàèç äî ,àèç
åúàøåäì åãâðúäå "íéàìëå æðèòù" àø÷îì íéñøå÷éôàä åàø÷ íéøåîàä íéøáãä ìë ãåñé
.[30 ãåîò ,íù] 'åëå åøòðå ùéà åãîì åæ íúåãòå ,íéàìëå æðèòù - íúìàù úøåú ,øôñä-úéáá
íäéúåô÷ùäì äîàúäá åøáéç íâ àìà ,íäéúåâùäå íäéúåðòèá å÷ôúñä àì åéãéîìúå éåéç
ãåîéìä-éøôñ .ïáø úéá ìù úå÷åðéú ìéáùá íéãçåéî "úåçåìå íéøôñ" ,íòì äãçåéî "äøåú"
ìåãâä ïåàâä éãé ìò íùî åùøåâ äøäîáù àìà ,øôñä-éúáî íéáøá úîàá åèùôúð íéùãçä
.äéãòñ áø

ïåàâ äéãòñ áø
úà ìàøùéì â"ñø äùòù úåìåãâä "úåáåèä" øàù êåúá äðåî øåãä åúåà ìù óøâåéøåèñéää
úåáåùú áéùäå ,ìàøùéì úåìåãâ úåáåè (â"ñø) äùòå" :íéãîìîä ...úà çöð øùà ,"ïåçöð"ä
ãéòäå ,äøåú åáìî äãá éëìá (?éåéç=) ìàéîç íäî ãçàå ,äøåúá íéøôåëä ìòå íéðéîä ìò
"íçöðå â"ñø àáù ãò ,úåçåìáå íéøôñá íúåà íéãîìî úå÷åðéú éãîìî äàø àåäù â"ñø
÷ôéñù ,ïåàâ äéãòñ áø ÷ø çéìöä íéøåîäå íéøøåñä íéøåîä úà çöðì êà .[÷"äñá ã"áàø]
àåä äéä àø÷îä ìò åùåøéôá .åøåã ìù úéðúìëùä çåøä úåùéøã úà äðåâä äãéîá åîöòá
,åðëúá øå÷çì ìéçúäå ,ùøãîä úåãî éô-ìò äãâàìå äëìäì ãåñé åá ù÷áì ìãçù ,ïåùàø
áø íò .úéèîâåã-úéôåñåìéô úåàø-úãå÷ðî åéìò óé÷ùäì ììëáå ,ïåùìá ,úåéùøôä ïéáù øù÷á
éîé ìë äèìù øùà ,ùøãîä-úèéù úçú úåðùøôá èùôä-úèéù úîàá úìçúî äéãòñ
- úåòè éô-ìò íéìî àø÷îá íéîòôì åèîùðù ,äøåä àåä .åðîæ ãò íéðåàâä éîé ìëå ãåîìúä
(ä"ë ,è ,úéùàøá) "ïòðë øåøà" úçúù ,ìùîì ,øîàå ,"éðú÷ éëäå éøñçî éøåñç" :êøã ìò
:ç"é ,à"ì ,áåéàá ,ìùîì ,ñøâå ,ìáå÷îä ãå÷éðä ïî äèðù ùéå ;"ïòðë éáà øåøà" :ì"ö
øåúá íéîòôì åðéðôì äìâúî àåä àø÷îì éáøòä åîåâøúá ."áÈàë" úçú "áàë éðìãâ éøåòðî"
êà ,íéîé êéøàäå - "íìåòì éçå" ,úåàéøáä õò - "íééçä õò" :íâøúî àåä ïë .éðúìëù ø÷åç
íâ àìà ,íéøåôéñå íééåèéá äîëì ÷ø àì ,ñçéì éãë ãò úëìì ÷éçøî ïåàâä .çöðì äéçéù àì
,ìùîì ,àéä åæë ;éùîî-éùòî êøò àìå ,äâìôä êøãå éðåéò êøò ÷ø - äøåúáù íéòåãé íé÷åçì
éîòè úà åúù÷á êøãá .ã"é-"é ,àø÷éåáù íéúáä éòâðå íéãâáá úòøöä òâð ìò åúô÷ùä
úåéçä ìù äìéëàä øåñéà íòè ;äìàùää êøã ìò ïúåà ùåøãìî òðîð àìù ùé úååöîä
íâù - ,äéàøäå ;éëåðéç íòè ,åúòãì ,àåä - ,íéòåðöä íééúéáä ç"äòá úøäè êôäìå úåôøåèä
íéòùøäå íé÷éãöä ìîñì íéðåùä íééçä-éìòáá íéùîúùî åéä úéøåéöä íúôùá íéàéáðä
äøåúä ìò åîåâøúá .[87-86 ;78 ãåîò .Beitrage íâå ,128 ãåîò ,ã"ç ,ã"åãã äæ ïééðòá ãåò ïééò]
úáéùé ùàø ìù åîåñøôå åãåáë ;àø÷îä éãîåì ìëì êøã äøåîì ïåàâ äéãòñ áø äéä åéùåøôáå
äéåöø äìåòô éàãåá ìòô äæå ,íéìéëùîä ìöà ãåçééá ,íòá äæ åøåáéç úåèùôúäì åòééñ àøåñ
.øôñä-úéáá àø÷îä úàøåä ìò íâ

øîàîä êùîä